تیاتر هنر هشتم

31 فروردين 1399
نویسنده:  

 ابداع و خلاقیتی به یادماندنی از انسان اولیه

 

آدمي همواره تلاش مي‌كند براي ايجاد تنوع در زندگي خود از هوش و خلاقيت خود بهره گيرد و فعاليتي بديع و نو براي خود خلق كند، اما از سويي رهايي او از گذشته و فراموشي خاطرات نيز كاري دشوار است كه منجر به مرور خاطرات مي‌شود. انسان همواره در گذشته و آينده با مرور خاطرات و خلق خيالات سير مي كند. هنر يكي از تفريحات و سرگرمي‌هاي آدمي بوده است. هر سال ایام نوروز هفته اول را علاوه بر ترنم بهار با روز گرامیداشت هنرهای نمایشی آغاز می‌کنیم، هرچند که سال 1399 به علت حضور مهمان ناخوانده ویروس کوید 19 خانه‌نشین شدیم و نتوانستیم از اجراهای زیبای هنرمندان عزیز در ایام عید بهره بگیریم.

مي‌توان گفت تئاتر از یونان باستان (400 الی 500 قبل از میلاد) آغاز شد چرا كه آن زمان اعتقادي به خدا وجود نداشت و منشا و مبدا همه چيز در جهان انسان بود. انديشه یونانی درگیر اعتقاد به عقلانی بودن انسان از یک سو و عناصر غیر قابل درک از سوی دیگر بود. در یونان باستان به علت بزرگ بودن فضای اجرای نمایش (که البته در پای کوه بود) و فاصله‌ای که بین تماشاگر و بازیگران به وجود می آمد، صدا از اهمیت ویژه ای برخوردار بود و معیار بهترین بازیگر زیبایي و رسابودن صدا بود. و همسرايي يكي از بخش‌هاي مهم در تاتر بود. هرچند كه در اين مسير، دوره افول و اوج تاتر را مي توان به دوره قرون وسطي با توجه به تضادهای داخلی کلیسا بود قدرت کلیسا در سال‌هاي بعد آن دانست.

 آكتور يا هنرپيشه به کسی گفته می‌شود که به‌طور حرفه‌ای نقشی را در یک نمایش، تئاتر، سینما و تلویزیون بازی می‌کند. هنرپیشه کسی است که نقشی را در اثری نمایشی بازی می‌کند. صداپیشه‌ها و بازیگران نقش‌ها در نمایش‌های رادیویی، شخصیت‌های كارتوني، آگهی‌های تلویزیونی، بازی‌های رایانه‌ای هم نقشی را به اجرا می‌گذارند.

تاریخ تاتر در ایران خیلی مشخص نیست اما هر چه هست ریشه در آداب و آیین‌های مذهبی مردم داشت و می‌توان به تعزیه اشاره کرد و می‌توان گفت تئاتر جدید و مدرن اروپایی همچون بسیاری دیگر از مظاهر غربی در زمان ناصرالدین شاه به ایران آمد. البته تا قبل از سفرهای شاه به خارج از ایران اجراهای کوچه بازاری، روحوضی و تقلیدکاری غیر از تعزیه اجرا می‌شد.

اشخاصی چون شیخ شیپور، شیخ کرنا و یا کریم شیره‌ای تئاترهایی فی‌البداهه اجرا می‌کردند و خاطر شاه منبسط می‌گردید. ولی سفر شاه به اروپا و دیدن عظمت و شکوه اپراها و سالن‌های نمایشی آنجا دل شاه را برد.وی که شیفته ظاهرسازی بود و قبل از آن تکیه دولت را برای اجرای تعزیه تأسیس کرده بود، برای اجرای تئاتر مدرن فرمان به تأسیس سالنی در تهران داد. چندین نمایش کوچک که موضوع آن‌ها، اوضاع اجتماعی ایران بود از قلم "میرزا ملکم خان" هرچند غیرحرفه‌ای نگاشته شد و نیز ترجمه‌های صورت گرفت. با طلوع مشروطیت در ایران به سال 1324 هجری قمری و پدید آمدن جوش و خروش عجیبی در زمینه ادبیات و فرهنگ هنرپیشگان و تئاترهای متعددی در این دوره پدید آمد. در زمان انقلاب و پیروزی جمهوری اسلامی نگاه خاص و ویژه به هنر شکل گرفت و هر سال جشنواره فجر جوش و خروشی نوین برای خلق آثار هنری در ایران ایجاد می‌کند.

در تاتر با گذر زمان سبك‌هاي متعددي شكل گرفته است. با توجه به تنوع سبک‌های مختلف تاتر همان‌گونه که واضح است آدمی همواره در تلاش برای برون‌ریزی اندیشه‌ها، رنج‌ها و شادی‌های خود است تا بتواند با وجود سطحی از برانگیختگی که بخشی از نیاز روانی او برای زیستن است به حیات خویش ادامه دهد تا جایی که نظریه‌پردازان روان‌شناسی از هنر تاتر  برای درمان کودکان و بزرگسالان در درمان برخی از رنج‌های روانی بهره می‌گیرند. دراماتراپی، ایفای نقش و تصویرسازی ذهنی و تکنیک‌هایی از این دست سعی بر آن دارند که بتوانند به ضمیر ناخودآگاه فرد ورود کنند و بعد از پالایش رنج و اندوه روانی فرد، آرامش را برای او به ارمغان بیاورند. به بهانه هفتم فروردین ماه روز هنرهای نمایشی به مرور ی اجمالی بر سبک‌های تاتر می‌پردازیم.

 

اکسپرسیونیسم ( Expressionism)

این اصطلاح نخستین بار در نقاشی به کار رفت. دل‌مشغولی اکسپرسیونیست‌ها بیان تصورات، احساسات و رویاهایشان بود تا حالات درونی و ناخوداگاه انسان را به نمایش بگذراند. شیوه‌ها و مضمون‌هایی که این نوع نمایش‌ها اغلب تکان‌دهنده و پر تضاد بود و غالبا فقط به شخصیت اصلی نمایش عمق روانشناسانه می‌دادند و از طریق او مکنونات ذهنی و درونی خود را آشکار می‌ساختند. عمر اکسپرسینیسم ناب چندان طولانی نبود ولی تأثیر ژرفی برنمایشنامه‌نویسانی همچون شون اکیسی، ساموئل بکت، اوژن یونسکو، ژان رنه و کارهای آغازین یوجین اونیل نهاد.

 

پوچی (Absurd)

تئاتر پوچی هیچ‌گاه به عنوان مکتبی واحد به وجود نیامد. آنچه به این گروه اهمیت می بخشید، نظر بدبینانه‌ی آن‌ها نسبت به هستی و تطبیق  مضمون و محتواي تاتر بود. معتقد بودند که اگر زندگی بی‌معنا و پوچ است، این پوچی را فقط می‌توان به کمک شکلی همانقدر پوچ و بی‌معنا بیان کرد. مشهورترین نمایشنامه‌نویسان این سبک ساموئل بکت با نمایشنامه‌های معروفی همچون “در انتظار گودو” و “پایان بازی” و اوژن یونسکو با نمایشنامه‌هایی چون “آوازه خوان طاس” و “صندلی ها ” هستند.

 

دادائیسم (Dadaism)

با وقوع جنگ جهانی اول و وقوع کشتار و ویرانی‌های بسیار، شكل‌گيري جنبش به تمامی نهیلیستی از آلمان بود كه معتقد بود چون جهان فاقد معنا است، فقط یک هنر بی‌معنا می‌تواند واکنش درستی نسبت به آن باشد. آن‌ها با از بین بردن تمام معیارهای سنتی هنر سعي داشتند به بورژوازی بقبولانند که دنیا تا چه اندازه کریه است.

 

رومانتیسم (Romanticism)

در اواخر سده‌ی هجدهم شکل گرفت، همواره تأکید داشت که احساسات و تجارب ذهنی شخصی، واقعی‌تر و مهم‌تر از چیزهای منطقی و عقلانی است. و به نوعي واقع‌گریزي از قاعده‌های کلاسیسم بود. رومانتیک‌ها طبیعت را اولين نمود رومانتیسم در نمایش به جنبش “شوروش و کوشش” در آلمان مربوط می‌شود که با نمایشنامه‌های اولیه‌ی شیلر و گوته شکل گرفت. سپس این سبک در انگلستان با نمایشنامه‌های کیتس، شلی و لرد بایرون تداوم یافت. البته بسیاری بر این عقیده‌اند که عمر این جنبش هنوز به سر نیامده و هنوز آثار زیادی را می‌توان سراغ گرفت که متأثر از این سبک هستند.

 

رئالیسم (Realism)

هنرمندان رئالیست می‌کوشند تا زندگی را آن چنان که در واقع هست نمایش دهند و بيشتر بر قوانین طبیعت و جامعه و پديده‌های روانی انسان در پرتو موقعیت محیطی و ویژگی‌های فردی حاكم است. رئالیست اجتماع را چون موجودی زنده و پویا می‌نگرد و انسان را نیز نه از جنبه‌ی زیست شناسانه بلكه تاریخی و اجتماعی می‌نگرد و به جستجوی آن چیزهایی است که زیر لایه‌های زندگی پنهان هستند. از هنریک ایبسن به عنوان پیشرو و نمایشنامه‌نویسان رئالیست نام می‌برند. از دیگر نمایشنامه نویسان می‌توان به ماکسیم گورکی، آنتوان چخوف، تنسی ویلیامز و آرتور میلر اشاره کرد.

 

سمبولیسم (Symbolim)

اولین انحراف از رئالیسم است. معتقد بودند که تئاتر رئالیستی بر ماوراءالطبیعه چشم پوشیده و لذا نگرشی یک بعدی از انسان به دست می‌دهد. واقعیت عینی خارجی چیز بی‌اهمیتی بود و واقعیت حقیقی‌تر و ناب‌تر در چیزهای درونی، ذهنی و مرموز نهفته بود. ولی چنین واقعیتی را نمی‌توان مستقیما از راه گفتار عمل و صحنه‌پردازی ارائه داد، بلکه باید با استفاده از نماد، استعاره و اسطوره به آن اشاره کرد تا احساس افراد برای درک غیرمستقیم واقعیت برانگیخته شود. بیش از همه در آثار نمایشی موریس مترلینگ و  نمایشنامه‌های “شاهدخت مادلن”،”مزاحم”، “کوران”،”اندرون خانه“ مشهود است. 

 

سورئالیسم (Surrealism)

این جنبش فرم را به عنوان کار خودانگیخته ذهنی ناب مطرح می‌کردند که با ابزاری چون کلام ، نوشته و جز این جریان واقعی اندیشه را بیان می‌کند. لذا بیان اندیشه بی حضور نظارت عقلی و فارغ از تمام زیبایی شناسی یا شگفتی اخلاقی صورت می‌گیرد. هدف آن‌ها کشف منظم و مدام حیطه‌ها و حوزه‌های غیرعقلانی بود و اساس کار آن اندیشه‌ی ضمیر ناخودآگاه و کیفیات وهمی و رویاگونه و تداعی آزاد معانی بود و از این رو به خلاقیت هنری جنبه‌ی خودانگیخته دادند.

نظر شما

ماهنامه فرهنگی ، هنری ، اجتماعی ذهن آویز با تلاش جمعی از فرهیختگان و صاحبنظران جامعه در صدد است تا با رویکرد سلامت محور به مسائل جامعه بپردازد. این ماهنامه ، 28 ام هر ماه به صورت تمام الکترونیک از طریق وبگاه www.zehnavizonline.ir با مجوز رسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی منتشر می شود.خوشحالیم قدمی هرچند کوچک برای سلامت جامعه بر می داریم.

ذهن آویز

 

ما از کوکی ها برای بهبود وب سایت استفاده می کنیم. برای مشاهده اطلاعات بیشتر مراجعه کنید به سیاست کوکی ها. من در سایت از کوکی ها استفاده می کنم. قبول کردن